Για όσους με ξέρουν έστω και λίγο, γνωρίζουν πως το να δω τον Bruce Springsteen και την E Street Band από κοντά, ήταν το μεγαλύτερο συναυλιακό μου όνειρο. Το εκπλήρωσα το 2023. Τι κάνεις λοιπόν όταν ζεις αυτό που περίμενες πως δεν θα ζούσες ποτέ; Προσπαθείς να το ξαναζήσεις.
Και αυτό είπα να κάνω το 2024, αγοράζοντας εισιτήρια για back to back συναυλίες στην Πράγα και στο Μιλάνο. Μια μέρα πριν πετάξω για Τσεχία, αναβλήθηκαν και οι τρεις συνολικά συναυλίες (1 στην Πράγα, 2 στο Μιλάνο), λόγω θέματος υγείας του Springsteen. Τα ταξίδια τα έκανα, πέρασα ωραία, μαζευόμασταν κάτι εκατοντάδες άγνωστοι σε πλατείες των δύο πόλεων και λέγαμε τραγούδια του Boss, τρομερή εμπειρία δεν λέω, αλλά κάτι έλειπε…
Το εισιτήριο για την Πράγα το επέστρεψα. Έτσι κι αλλιώς το Μιλάνο ήταν ο αρχικός στόχος. Ένα χρόνο μετά τις συναυλίες που δεν έγιναν, με μια ακυρωμένη πτήση που με έκανε σοβαρά να σκεφτώ να πουλήσω και το εισιτήριο του Μιλάνο και να τελειώνει η υπόθεση (περίπου μισή ώρα κράτησε αυτή η αμφιβολία βέβαια), βρέθηκα στο μετρό με προορισμό το Σαν Σίρο. Δεν θα πω ψέματα, ένας βασικός λόγος που επέμεινα όλο αυτό το χρόνο να ξανακάνω τόσα χιλιόμετρα και να ξαναπάω Μιλάνο, ήταν επειδή η συναυλία θα γινόταν στο θρυλικό Σαν Σίρο. Το περασμένο καλοκαίρι, στην πρώτη μου επίσκεψη, δεν πήγα καν να το δω, έστω για τουριστικούς λόγους. Δεν ήθελα. Έπρεπε να γίνει σωστά.
Βγήκα από το γεμάτο βαγόνι στον χώρο του γηπέδου γύρω στις 18:30. Τριγύρω έβλεπες παντού κόσμο κάθε ηλικίας (πολλές οικογένειες επίσης με μικρά παιδιά), που προχωρούσε με γοργό βήμα προς το ιστορικό γήπεδο. Άτυπη υποδοχή από έναν πλανόδιο μουσικό με μια ιδιαίτερη, φασαριόζικη εκδοχή του ‘People Have the Power’, πρώτη στάση για αγορά merch (συνεχίζω να θεωρώ πως ο Bruce Springsteen έχει αρκετά μέτριο design σχεδόν σε όλα τα ρούχα και αυτό κάπως θα το συγχωρούσα αν δεν κόστιζαν 50-60-90€) και με συνοπτικές διαδικασίες περάσαμε από την ασφάλεια, όπου άνοιγαν ό,τι σακίδιο/τσαντάκι μικρό κουβαλούσε ο κόσμος.
Δύο ήταν οι άμεσες αντιδράσεις με το που μπήκα στο γήπεδο: πρώτον, δέος για τον ίδιο το χώρο. Είτε από highlights ανά τα χρόνια, είτε από τα χρόνια που λιώναμε FIFA και PES, το Σαν Σίρο έχει εντυπωθεί ως ένα από τα πλέον ιστορικά ποδοσφαιρικά γήπεδα στο νου μου και το γεγονός και μόνο ότι περπατούσα στο χώρο που κανονικά θα είχε χορτάρι (προφανώς το είχαν καλύψει), ήταν αρκετό για να κάνει την όλη περίσταση ήδη εντυπωσιακή.
Το δεύτερο, είχε να κάνει με την απόσταση από την σκηνή. Στη Ρώμη, το 2023, πέρασα φανταστικά, αλλά αν είχα ένα παράπονο, ήταν πως βρισκόμουν πολύ μακριά, ουσιαστικά έβλεπα την μπάντα κυρίως από τις μεγάλες οθόνες. Εδώ, ήμουν όσο κοντά ήθελα. Εδώ, θα τον έβλεπα κανονικά, χωρίς μεγεθυντική βοήθεια.
Κάπου 18:50 που μπήκα στο γήπεδο, ήταν αρκετά χαλαρά τα πράγματα ακόμα. Έπαιρνες μπύρα με άνεση, χωρίς ουρές (η μόνη επιλογή για αλκοόλ ήταν μια βαρελίσια Heineken στα 7€, ενώ από ποτό υποτίθεται υπήρχε και τζιν τόνικ, αλλά από πολύ νωρίς είχε τελειώσει ή απλώς δεν έφεραν ποτέ), ενώ για φαγητό έβρισκες hot dog και νομίζω κάτι κρύα σάντουιτς, αλλά δεν χρειάστηκε να πάρω. Αφού ήπιαμε την μπύρα μας και κάναμε τις κουβέντες μας, περιμέναμε την ώρα να περάσει για να ξεκινήσει το σόου και γύρω στις 19:55, είχαμε τις πρώτες αφίξεις.
Ένα-ένα τα μέλη της Ε Street Band ανέβαιναν τα σκαλιά, αληθινοί θρύλοι της ροκ, ο καθηγητής Roy Bittan, ο Mighty Max Weinberg, o Garry Tallent, o Nils Lofgren, o Jake Clemmons, η Soozie Tyrel, ο Charles Giordano και φυσικά, ο Steven Van Zandt και o Bruce Springsteen, ο οποίοι ανέβηκαν χέρι-χέρι στη σκηνή.
Βλέπετε, ο Little Steven είχε κάνει μια εγχείρηση λίγες ημέρες νωρίτερα για σκωληκοειδίτιδα, που τον κράτησε μακριά από 2-3 σόου, αλλά δεν ήθελε να χάσει με τίποτα το Σαν Σίρο. Το γήπεδο πήρε φωτιά, ένας χρόνος αναμονής έκανε τη στιγμή αυτή λυτρωτική και ο Springsteen ήξερε πολύ καλά τι έπρεπε να κάνει.
Εκρηκτικό ξεκίνημα με ‘No Surrender’ και ‘My Love Will Not Let You Down’ και πρώτη, μικρή παύση για να μας πει δυο λόγια. Στα πρώτα δύο χρόνια της περιοδείας αυτής, ο Bruce Springsteen επέλεξε να μιλήσει για τον θάνατο και για τη ζωή του, σε ένα σόου άκρως προσωπικό. Τώρα όμως, τα πράγματα είναι διαφορετικά.
Με την κατάσταση στην Αμερική να χειροτερεύει κάθε μέρα που περνάει, δεν μπορούσε να μείνει αμέτοχος. Επέστρεψε στην Ευρώπη και δεν μπορούσε να μας δώσει απλώς μια καλή rock n roll συναυλία. Θα μπορούσε να το κάνει εύκολα. Το κάνει για τα τελευταία 50 χρόνια. Αλλά θα ήταν πολύ απλό. Δεν αρκούσε, όχι εδώ, όχι τώρα.
Μας μίλησε για την Αμερική του σήμερα, που με κύριο όπλο τον φόβο, τρομοκρατεί τους ευάλωτους πολίτες, πολεμά ανοιχτά τα πανεπιστήμια της χώρας και με τακτικές εμποτισμένες στο μίσος, κάνουν τη ζωή για πολλούς ανυπόφορη. Οπότε όχι, δεν θα μπορούσε να είναι απλώς μια ροκ συναυλία. Έπρεπε να είναι κάτι παραπάνω. Και έτσι γεννήθηκε η Land of Hope and Dreams Tour.
Το καυστικό ‘Rainmaker‘ το αφιερώνει στον Αμερικανό Πρόεδρο, ενώ το ‘Long Walk Home‘ μετατρέπεται σε μια προσευχή για τις Η.Π.Α., αλλά θεωρώ πως πουθενά το μήνυμα δεν γίνεται εντονότερο και συγκινητικότερο, από το αξεπέραστο ‘My City of Ruins‘. Ένα τραγούδι το οποίο ο Bruce Springsteen το έγραψε για την πόλη του στα τέλη του 20ου αιώνα, έχει σηκώσει το βάρος πολλών τραγωδιών ανά τα χρόνια και φυσικά είναι η ψυχή όλης της συναυλίας που έχει στηθεί για αυτό το τουρ.
Ο Bruce Springsteen επιμένει, ξανά και ξανά, να μας υπενθυμίζει πως αυτά τα πράγματα για τα οποία διαβάζουμε, όλα τα άσχημα και τα ξεδιάντροπα, συμβαίνουν τώρα. Το επαναλαμβάνει. ‘This is happening now‘, λέει στο κοινό. Κλείνει τον πρόλογο με μια ατάκα του James Baldwin, ο οποίος είχε πει “στον κόσμο αυτό, δεν υπάρχει τόση καλοσύνη όση θα θέλαμε. Αλλά υπάρχει αρκετή”.
Σε κάνει να σκέφτεσαι μερικά πράγματα νομίζω. Για παράδειγμα, τι προσδοκίες μπορεί να έχεις από μια συναυλία; Οποιουδήποτε είδους. Να περάσεις ένα καλό απόγευμα; Να φωνάξεις δυνατά τα αγαπημένα σου τραγούδια; Ο Bruce Springsteen το προσφέρει αυτό, με άνεση. Στο Σαν Σίρο ακούσαμε ‘Atlantic City’, ‘The River’, ‘I’m on Fire’, ‘Hungry Heart’ μεταξύ (πολλών) άλλων. Αυτό είναι το εύκολο κομμάτι. Αλλά το να πεις και κάτι, το να προσπαθήσεις να περάσεις ένα μήνυμα, το να μη κλείσεις τα μάτια απέναντι στο σκοτάδι που σε περικυκλώνει, αυτό είναι κάτι άλλο. Και ο Bruce Springsteen ήταν πάντα εκεί, όποτε ο κόσμος τον χρειάστηκε. Είτε για μια απλή, rock n roll συναυλία, είτε για κάτι παραπάνω.
Το ‘Lonesome Day‘; Φοβερό. Το σημείο που ένα ολόκληρο Σαν Σίρο φωνάζει ‘blow away‘ στο ‘The Promised Land‘; Ένιωθες λες και ο ήχος έφτανε στην διπλανή χώρα. Τα ‘Because the Night‘ και ‘Wreckin Ball‘; Ασύλληπτα. ‘The Rising‘ και ‘Badlands‘; Συγκινητικά. Σε πολλές στιγμές καθόμουν και χάζευα τον κόσμο τριγύρω μου, πάνω, ψηλά στις κερκίδες και έβλεπα μέχρι και τον τελευταίο, που ήταν στις λεγόμενες nosebleed θέσεις, να είναι όρθιος, να χορεύει, να συμμετέχει ενεργά. Δεν υπάρχουν πολλοί καλλιτέχνες που μπορούν να το κάνουν αυτό, με τέτοια άνεση.
Στο φινάλε του encore, μετά τα ‘Bobby Jean‘ και ‘Born to Run‘ και ‘Tenth Avenue Freeze-Out‘ (φυσικά Clarence Clemons και Danny Federici εμφανίστηκαν στις οθόνες) και αφού μια διασκευή του ‘Twist and Shout’ δοκίμασε πραγματικά τις χορευτικές αντοχές μας, ο Bruce Springsteen αποφάσισε να τελειώσει το σόου του, όχι με ένα δικό του τραγούδι όπως το 2023.
Τότε, αποχαιρετούσε όλα τα μέλη του συγκροτήματος, προτού μείνει μόνος του με το κοινό για μια ανατριχιαστική εκτέλεση του ‘I’ll See You In My Dreams‘. Εδώ, δεν φεύγει κανένας. Μένουν όλοι στη σκηνή για να τραγουδήσουν το ‘Chimes of Freedom‘, το οποίο έγραψε αρχικά ο Bob Dylan. Και όλοι μαζί αποχαιρετούν το κοινό. Ίσως γιατί τώρα, τους χρειάζεται όλους εκεί πάνω.
Είναι ίσως άδικο να ζητάς πολλά από μια συναυλία. Ένα-δυο απλά πράγματα. Κάποια τραγούδια που ακούς από μικρός και σε έκαναν αυτό που είσαι σήμερα, αγκαλιές με γνωστούς και αγνώστους, αναμνήσεις που θα έχεις αναμφίβολα για μια ζωή. Θα ήταν αρκετά. Αλλά ρε γαμώτο… καμιά φορά, ακούς το ‘Thunder Road‘ και βλέπεις τα αστέρια να έχουν πέσει από τον ουρανό για να βρεθούν στα καθίσματα του Σαν Σίρο και εκεί, ανάμεσα σε όλο τον κόσμο, μέσα σε όλο το σκοτάδι των ημερών μας, απέναντι στο ζόφο και τη δυστυχία, νιώθεις πως υπάρχει αγάπη και ομορφιά και πως όλα, ίσως και να πάνε καλά στο τέλος.
Και αυτά τα παίρνεις μαζί σου, σπίτι σου, πίσω στην χώρα σου, να τα έχεις να τα κουβαλάς για τις δύσκολες στιγμές που αναμφίβολα θα έρθουν ξανά και ξανά. Και όλα αυτά, από μια απλή rock n roll συναυλία.
Θα έπρεπε να είναι αδύνατον. Ο Bruce Springsteen και η θρυλική E Street Band, το κάνουν να μοιάζει απαραίτητο.
Bruce Springsteen 30/06/2025 – Μιλάνο / setlist:
No Surrender
My Love Will Not Let You Down
Land of Hope and Dreams
Death to My Hometown
Lonesome Day
Rainmaker
Atlantic City
The Promised Land
Hungry Heart
The River
Youngstown
Murder Incorporated
Long Walk Home
House of a Thousand Guitars
My City of Ruins
I’m on Fire
Because the Night
Wrecking Ball
The Rising
Badlands
Thunder Road
Encore:
Born in the U.S.A.
Born to Run
Bobby Jean
Dancing in the Dark
Tenth Avenue Freeze-Out
Twist and Shout
Chimes of Freedom
