Jaco Pastorius: Ένας βιρτουόζος του μπάσου

Jaco Pastorius
Jaco Pastorius

Δεν είναι εύκολο να δεχτεί κανείς πως ένας μουσικός είναι ο κορυφαίος όλων των εποχών στο όργανό του. Πόσες φορές έχουν ξεσπάσει διαμάχες μέσα σε παρέες για το ποιος είναι ο καλύτερος ροκ κιθαρίστας για παράδειγμα;

Κι όμως, αναφορικά με το ηλεκτρικό μπάσο, όταν μιλάμε για τον καλύτερο των καλύτερων, το μυαλό των περισσότερων, αν όχι όλων, «κάθεται» αμέσως στο όνομα Jaco Pastorius.

Γεννημένος στην Πενσυλβάνια των Η.Π.Α. την 1η Δεκεμβρίου του 1951, ήταν ένα κράμα φινλανδικών, σουηδικών, σάμι και ιρλανδικών γονιδίων που από σύμπτωση έπιασε στα χέρια του το ηλεκτρικό μπάσο, όταν, στα 13 του, ένας τραυματισμός στο ποδόσφαιρο δεν του επέτρεψε να συνεχίζει να παίζει ντραμς.

Λίγες μέρες αργότερα, αγόρασε για 15 μόλις δολάρια το πρώτο του όργανο, που κράτησε μέχρι τα 17 του, όταν και είχε μαζέψει αρκετά χρήματα για να πάρει ένα κοντραμπάσο. Κατάλαβε όμως γρήγορα πως τα κλασικά δεν ήταν κομμένα και ραμμένα για αυτόν και το αντάλλαξε άμεσα με το χαρακτηριστικό Fender Jazz Bass, μοντέλο που δεν αποχωρίστηκε σχεδόν ποτέ για το υπόλοιπό της ζωής του.

Στα 22 του χρόνια δίδασκε ήδη μουσική στο Πανεπιστήμιο του Μαϊάμι, με τους καθηγητές του να καταλαβαίνουν αμέσως τη μουσική ιδιοφυΐα που είχαν στο αμφιθέατρό τους, δίνοντάς του τη δυνατότητα να μοιραστεί το ταλέντο του με τους υπόλοιπους.

Στην καριέρα του συνέθεσε μεγάλη ποσότητα υλικού, που εκδιδόταν σιγά-σιγά σε δίσκους, αρκετοί από τους οποίους κυκλοφόρησαν μετά τον θάνατό του, τόσο σαν σόλο καλλιτέχνης, όσο και με την μπάντα Weather Report, ενώ είχε και πολυάριθμες συνεργασίες ως guest σε projects και συναυλίες.

Φωτογραφία από εξώφυλλο δίσκου των Weather Report με τον Jaco Pastorius. Ήταν ένα από τα τελευταία μεγάλα τζαζ σχήματα.
Φωτογραφία από εξώφυλλο δίσκου των Weather Report με τον Jaco Pastorius. Ήταν ένα από τα τελευταία μεγάλα τζαζ σχήματα.

Τι τον έκανε όμως να ξεχωρίζει από όλους; Η αλήθεια είναι πως αμέσως κάποιος μπορεί να ξεχωρίσει τον ήχο του όταν τον ακούσει. Προχώρησε το μουσικό του όργανο δεκαετίες μπροστά, με τους μελετητές του να τα χάνουν ακόμα και σήμερα με την προσέγγισή του. Συνδύασε αφρο-κουβανέζικους ρυθμούς με RnB, δημιουργώντας  περίπλοκες funk γραμμές που συνοδεύονταν από συγκοπές με γκοστ νότες.

Εφάρμοσε, ακόμα, τεχνικές που επέτρεπαν στα δάχτυλά του να κινούνται απίστευτα γρήγορα πάνω στην ταστιέρα, όμως η λίστα των επιτευγμάτων του στην εξέλιξη του τρόπου παιξίματος, έχει τόση έκταση, που θα έπρεπε να αφιερωθεί ένα ακόμα άρθρο μόνο για αυτήν ώστε να καλυφθεί όλη.

Έκανε το άταστο μπάσο δημοφιλές πετυχαίνοντας έναν ήχο που θύμιζε πνευστό, δίνοντας έναν εντελώς ξεχωριστό και ξεχωριστό τόνο στο όργανό του.

Στην καριέρα του χρησιμοποίησε αρκετές παραλλαγές του Fender Jazz Bass. Παρέμενε όμως πάντα πιστός σε αυτό το μοντέλο.
Στην καριέρα του χρησιμοποίησε αρκετές παραλλαγές του Fender Jazz Bass. Παρέμενε όμως πάντα πιστός σε αυτό το μοντέλο.

Δυστυχώς όμως, όπως συνέβη με πολλούς μεγάλους καλλιτέχνες, οι εξαρτήσεις δεν του επέτρεψαν να φτάσει στο απόγειο των δυνατοτήτων και της καριέρας του. Ενώ τα πρώτα χρόνια της ζωής του απέφευγε τα ναρκωτικά και το αλκοόλ, στη συνέχεια κύλησε σε αυτά, γεγονός που χειροτέρεψε ραγδαία τη διπολική διαταραχή από την οποία έπασχε από μικρός.

Η ψυχική αυτή νόσος τον έκανε συχνά πυκνά να φαντάζει ιδιότροπος και μισάνθρωπος, όσοι όμως τον γνώρισαν πραγματικά ήξεραν πως επρόκειτο για ένα γλυκύτατο άτομο που συχνά πολεμούσε με τους δαίμονές του.

Δαίμονες που ήταν και η καλλιτεχνική ευλογία του, καθώς, σύμφωνα με το στενό του περιβάλλον, όταν βρισκόταν στο στάδιο της υπομανίας, έγραφε και συνέθετε τα περισσότερα από τα αριστουργήματά του.

Όλα τα παραπάνω όμως τον οδήγησαν στη φτώχεια και το δρόμο, καθώς τους τελευταίους μήνες τις ζωής του τους πέρασε για μεγάλα διαστήματα άστεγος, μην μπορώντας να εργαστεί και να παίξει μουσική πλέον, λόγω της πολύ βαριάς κατάστασής του.

Το τέλος δεν θα αργούσε να έρθει και αυτό το γνώριζαν καλά όσοι τον αγαπούσαν. Στις 11 Σεπτεμβρίου του 1987 επιχείρησε να ανέβει κρυφά στη σκηνή μιας συναυλίας την ώρα που έπαιζε μουσική ο Carlos Santana και, όπως ήταν φυσικό, εκδιώχθηκε από αυτήν. Θυμωμένος κατευθύνθηκε σε ένα κλαμπ της περιοχής όπου κλώτσησε μια τζαμαρία όταν του αρνήθηκαν την είσοδο.

Εκνευρισμένοι οι πορτιέρηδες χτύπησαν αλύπητα τον Jaco Pastorius και λίγες μέρες αργότερα, στις 21 Σεπτεμβρίου του 1987, υπέκυψε στα τραύματά του… Ήταν μόλις 35 ετών.

Οι λίγοι άνθρωποι που τον γνώριζαν καλά, μιλούν για ένα αξιολάτρευτο πλάσμα, με χαμόγελο και θετική διάθεση. Όταν φυσικά ήταν καλά...
Οι λίγοι άνθρωποι που τον γνώριζαν καλά, μιλούν για ένα αξιολάτρευτο πλάσμα, με χαμόγελο και θετική διάθεση. Όταν φυσικά ήταν καλά…

Έτσι έφυγε από τη ζωή ένας από τους μεγαλύτερους μουσικούς που περπάτησαν στον πλανήτη μας.

Δυστυχώς ατύχησε στο να συμπέσει με μια εποχή που η τζαζ άλλαζε μορφή, έχανε την έμπνευσή της και, από μουσική που έπαιζε σε κάθε σπίτι, κατέληξε σε μια ελιτίστικη αβάν γκαρντ επιλογή για λίγους.

Δεν μπόρεσε ποτέ να τα βάλει πραγματικά με την ψυχική του νόσο αλλά και τις εξαρτήσεις του, στερώντας μας έτσι την τύχη και την τιμή να ζήσουμε περισσότερο αυτό το σπάνιο μουσικό φαινόμενο. Αν είχε αφεθεί να μεγαλουργήσει, είναι άγνωστο το πού θα είχε καταφέρει να φτάσει σήμερα, καθώς και το πόσο ακόμα θα είχε εξελίξει την τζαζ μουσική.

Θα είναι όμως για πάντα ο μουσικός που κάθε παιδί που παίζει μπάσο θα έχει σε αφίσα πάνω από το κρεβάτι του, ρίχνοντάς του κρυφά ματιές και ευχόμενο τα βράδια πριν κοιμηθεί να του μοιάσει κάποια στιγμή, έστω για λίγο.

Rest In Peace Jaco.